Aanvalsvlak van cloud-AI vs. lokale AI: een eerlijke risicovergelijking

Geen van beide is "veilig" van zichzelf — cloud-AI en lokale AI hebben simpelweg een verschillend aanvalsvlak, en het eerlijke antwoord is dat de risico's anders van vorm zijn, niet automatisch groter of kleiner. Cloud-AI verzamelt veel gevoelige data op één plek, achter internet-bereikbare interfaces, met afhankelijkheid van externe leveranciers in de keten. Dat maakt het een aantrekkelijk en op afstand aan te vallen doelwit — denk aan de MOVEit-kwetsbaarheid, die via één stuk software wereldwijd zo'n 2.500 organisaties trof [3]. Daar staat tegenover dat serieuze cloudaanbieders beschikken over 24/7-beveiligingsteams, snelle patching, redundantie en fysieke beveiliging die je zelf zelden evenaart. Lokale AI haalt juist het netwerk-aanvalsvlak en de keten-op-schaal weg — er gaat geen gespreksinhoud naar buiten — maar verschuift de verantwoordelijkheid voor updates, fysieke beveiliging en back-ups naar jou. Voor de gevoeligste gesprekken geldt: hoe minder je pand verlaat, hoe kleiner het op afstand uitbuitbare oppervlak dat aanvallers op grote schaal misbruiken.

Dit artikel is zorgvuldig samengesteld en van bronnen voorzien, maar is geen juridisch advies. Leg beleidskeuzes altijd voor aan je eigen jurist, FG of DPO.

Wat is een aanvalsvlak eigenlijk?

Het aanvalsvlak is de som van alle manieren waarop een kwaadwillende jouw systeem binnen kan komen. Dat zijn niet alleen hackers die "inbreken". Het gaat om alle internet-bereikbare interfaces (inlogschermen, API's, webportalen), alle externe leveranciers waarvan je afhankelijk bent, de mensen met toegang, en het fysieke apparaat zelf. Elk van die punten is een deur. Meer deuren betekent meer sloten die tegelijk dicht moeten blijven.

De eerlijke manier om cloud-AI en lokale AI te vergelijken is daarom niet "welke is veilig?", maar "welke deuren zet elk model open, en wie is er verantwoordelijk voor dat ze dicht blijven?". Die vraag valt anders uit voor een landelijke clouddienst dan voor één apparaat in je eigen serverruimte.

Het aanvalsvlak van cloud-AI

Cloud-AI concentreert data. Duizenden organisaties leveren hun gesprekken, dossiers en opnames aan bij dezelfde aanbieder. Dat is efficiënt, maar het maakt die aanbieder ook een doelwit met een enorme opbrengst per geslaagde aanval. Het patroon is bekend: één kwetsbaarheid, heel veel slachtoffers. Bij de MOVEit-hack (CVE-2023-34362) misbruikte de groep Cl0p in 2023 één fout in bestandsoverdracht-software; ongeveer 2.500 organisaties raakten getroffen en de gegevens van 65 tot 70 miljoen mensen kwamen op straat, met Nederlandse slachtoffers als TomTom, Shell, ING en TenneT [3].

Dat is een keten-risico: je kunt zelf alles op orde hebben en toch geraakt worden via een leverancier van je leverancier. In de zorg zag je dat concreet toen ChipSoft — de maker van patiëntdossier-software die door zo'n 70 procent van de Nederlandse ziekenhuizen wordt gebruikt — werd geraakt door ransomware; elf ziekenhuizen haalden uit voorzorg hun patiëntenportaal offline [4]. Toezichthouders waarschuwen expliciet voor dit concentratierisico: AFM en DNB stelden in 2025 dat de afhankelijkheid van een klein aantal, vaak niet-Europese, cloud- en IT-leveranciers een systeemrisico oplevert waarbij een verstoring bij één leverancier grote delen van een sector kan raken [5].

Het aanvalsvlak van cloud is dus breed: internet-bereikbare portalen, gedeelde infrastructuur, en een lange keten van toeleveranciers. De cijfers volgen dat patroon. De Autoriteit Persoonsgegevens meldde over 2024 een recordaantal van bijna 38.000 datalekken, een stijging van ongeveer 47 procent ten opzichte van 2023; grootschalige lekken uit clouddiensten komen daarbij regelmatig voor, vaak door verkeerde configuratie [1]. Eén enkele ransomware-aanval, op dienstverlener AddComm, leverde in z'n eentje ruim 5.400 meldingen op en trof zo'n anderhalf miljoen mensen [1].

Toch is het oneerlijk om cloud alleen als risico neer te zetten. De sterke punten zijn echt: een serieuze cloudaanbieder heeft beveiligingsspecialisten die dag en nacht meekijken, rolt patches vaak binnen uren uit, houdt geografisch gespreide back-ups aan, weert DDoS-aanvallen af en beveiligt datacenters fysiek zwaarder dan een gemiddeld kantoorpand. Voor veel organisaties zonder eigen IT-afdeling is dat een reëel voordeel dat je niet moet wegwuiven.

Het aanvalsvlak van lokale AI

Lokale AI draait de logica om. De verwerking gebeurt op je eigen apparaat, in je eigen pand, en er gaat geen gespreksinhoud naar buiten. Daarmee verdwijnt in één klap het grootste deel van het op afstand uitbuitbare oppervlak: geen internet-bereikbaar portaal met jouw dossiers, geen gedeelde infrastructuur met duizenden anderen, en geen plek in een keten die via een MOVEit-achtige fout in bulk leeggetrokken kan worden. Wat er niet is, kan ook niet op afstand worden aangevallen. Verbinn maakt dit meetbaar: de Kern meet zijn eigen uitgaande verkeer en toont per verbinding waarvoor hij is, zodat je kunt controleren dat er daadwerkelijk geen gespreksinhoud je pand verlaat.

Maar eerlijk is eerlijk: lokaal is geen toverwoord. Het aanvalsvlak verdwijnt niet, het verschuift — naar jou. Jij bent nu verantwoordelijk voor het tijdig installeren van updates, voor de fysieke beveiliging van het apparaat (een gestolen of onbeheerde machine is een reëel risico), en voor je eigen back-ups. Een enkel apparaat kan kapotgaan of verdwijnen. Daarom horen bij een serieuze lokale opzet controles als schijfversleuteling, een veilige koppeling tussen apparaten en een onwisbaar logboek. Verbinn gebruikt bijvoorbeeld een versleutelde vault voor de offline huisbezoek-modus en legt handelingen vast in een append-only auditlog, zodat achteraf controleerbaar is wat er is gebeurd. Ook de verbinding tussen de clients en de Kern verdient bescherming: zie hoe certificaat-pinning en apparaatkoppeling voorkomen dat een aanvaller zich tussen je apparaten wringt.

De eerlijke vergelijking

Zet je het naast elkaar, dan zie je dat het geen kwestie is van goed versus fout, maar van waar het risico zit en wie het draagt:

• Op afstand aan te vallen oppervlak: groot bij cloud (internet-bereikbaar, gedeeld, keten); klein bij lokaal (afgeschermd netwerk, geen egress).
• Opbrengst per geslaagde aanval: hoog bij cloud (data van velen op één plek); laag bij lokaal (hooguit één organisatie per apparaat).
• Keten- en concentratierisico: aanwezig bij cloud [3][5]; grotendeels afwezig bij lokaal.
• Professioneel beheer, patching, redundantie: sterk punt van cloud; jouw eigen verantwoordelijkheid bij lokaal.
• Fysiek diefstal-/apparaatrisico: laag bij cloud (zwaar beveiligde datacenters); reëel bij lokaal (te ondervangen met versleuteling en beleid).

Waarom dit ertoe doet: de zorg- en welzijnssector was in 2024 opnieuw koploper met 6.873 gemelde datalekken — meer dan enige andere sector, met openbaar bestuur als tweede op 4.874 [2]. Juist omdat deze sectoren veel bijzondere persoonsgegevens verwerken, weegt het verschil in aanvalsvlak zwaar. Het aantal datalekken na een cyberaanval steeg in 2024 verder, van 1.309 naar 1.430 meldingen [2], en Z-CERT signaleerde datzelfde jaar een hernieuwde toename van digitale aanvallen en afpersing gericht op zorginstellingen, zowel op lokale IT als op cloudomgevingen [6]. Geen enkel model is immuun — maar je kunt het aanvalsvlak wél zo klein mogelijk houden voor je gevoeligste data.

Hoe je kiest voor jouw situatie

De keuze hangt af van de gevoeligheid van je data en van wat je zelf kunt dragen. Een paar richtlijnen:

• Match het aanvalsvlak aan de gevoeligheid: hoe bijzonderder de persoonsgegevens, hoe meer het loont om ze je pand niet te laten verlaten.
• Heb je geen eigen IT-beheer? Dan kan het professionele patchen en back-uppen van een goede cloudpartij juist een pluspunt zijn — mits je de leverancier en de keten in kaart hebt.
• Kies je lokaal, neem dan de eigen verantwoordelijkheid serieus: versleuteling, updatebeleid, fysieke beveiliging en een controleerbaar logboek.
• Maak hoe dan ook een DPIA. Lokale verwerking verkleint het aanvalsvlak, maar heft de DPIA-plicht niet op en is geen NEN 7510- of ISO-certificering.

Beide modellen kunnen aan NEN 7510 voldoen; ze vragen alleen om andere maatregelen. De eerlijke conclusie is niet "cloud is onveilig", maar: cloud ruilt een breed, op afstand aan te vallen oppervlak in voor professioneel beheer, terwijl lokaal dat oppervlak wegneemt in ruil voor eigen verantwoordelijkheid. Voor gesprekken met bijzondere persoonsgegevens is dat laatste vaak de gunstigere ruil.