Cliëntgesprekken opnemen als advocaat: mag dat, en hoe?

Ja, je mag als advocaat een cliëntgesprek opnemen — maar niet stiekem. Strafrechtelijk is opnemen toegestaan zolang je zelf aan het gesprek deelneemt; alleen het opnemen van een gesprek waar je géén deelnemer aan bent, is verboden (artikel 139a Wetboek van Strafrecht) [1][2]. Voor advocaten geldt daarbovenop een eigen beroepsregel: Gedragsregel 4 verplicht je om vóóraf te melden dat je opneemt of laat meeluisteren, zodat de ander kan instemmen, weigeren of het gesprek niet voeren [3]. Heimelijk opnemen is dus tuchtrechtelijk niet toegestaan. Bovendien is een opname een verwerking van persoonsgegevens onder de AVG én valt de inhoud onder je geheimhoudingsplicht (artikel 11a Advocatenwet): je moet de opname net zo goed beschermen als je dossier [6][7]. Kort samengevat: opnemen mag, mits je het vooraf aankondigt, toestemming vraagt, een doel hebt en de opname veilig verwerkt en op tijd wist. Hieronder werken we elke voorwaarde uit.

Dit artikel is zorgvuldig samengesteld en van bronnen voorzien, maar is geen juridisch advies. Leg beleidskeuzes altijd voor aan je eigen jurist, FG of DPO.

Eerst dit: wie drukt op de opnameknop?

De vraag "mag een advocaat een gesprek opnemen?" valt uiteen in twee heel verschillende vragen, afhankelijk van wie de opname maakt.

• Jij als advocaat. Neem jíj het gesprek met je cliënt op — bijvoorbeeld om er later een verslag of gespreksnotitie van te maken — dan gelden de gewone opnameregels én je eigen beroepsregels. Dit is waar het grootste deel van dit artikel over gaat.
• Je cliënt (of de wederpartij). Neemt de ander op, dan spelen andere afwegingen: mag dat zomaar, en kun je zo'n opname later terugzien als bewijs? Daarover verderop meer.

Het verschil zit in de rol. Als advocaat verwerk je gegevens van een ander en ben je aan strengere normen gebonden dan een burger die zijn eigen gesprek vastlegt.

De wet: als deelnemer mag je opnemen

Strafrechtelijk is het uitgangspunt ruimer dan veel mensen denken. Het opnemen van een gesprek is in beginsel toegestaan zolang je zelf deelnemer aan dat gesprek bent — ongeacht of je de ander daarvan op de hoogte stelt. Strafbaar is juist het omgekeerde: het heimelijk opnemen of afluisteren van een gesprek waar je géén deelnemer aan bent. Dat verbod staat in artikel 139a van het Wetboek van Strafrecht [1][2].

Uit dat verbod leidt de rechter a contrario af dat wie wél aan een gesprek deelneemt, dat gesprek doorgaans mag opnemen [2]. Let op wat dit precies betekent: de wet zegt niets over de vraag of je het netjes hebt aangepakt, en al helemaal niets over wat je met de opname mag doen. Een opname openbaar maken of delen — bijvoorbeeld op sociale media — mag zonder toestemming van de deelnemers níet, omdat je daarmee hun privacy schendt [1]. En op de opnameknop drukken zonder het te melden, is voor een advocaat een aparte kwestie. Precies daar komt de beroepsregel om de hoek kijken.

Gedragsregel 4: nooit heimelijk

Wat voor een burger mag, mag voor jou als advocaat niet zomaar. De Gedragsregels advocatuur 2018 bevatten een aparte regel over meeluisteren, meekijken en opnemen. Regel 4, eerste lid, luidt letterlijk: "Indien een advocaat actief een cliënt of een derde aan de telefoon of door middel van enig ander communicatiemiddel laat meeluisteren dan wel laat meekijken, dient hij daar voorafgaand mededeling van te doen. Hetzelfde geldt in geval van vastlegging van de inhoud van die communicatie op een beeld- of geluidsdrager." [3]

De strekking is helder: een advocaat mag een gesprek waaraan hij deelneemt niet vastleggen zonder dat vooraf te melden [4]. De gedachte erachter is dat je gesprekspartner niet overvallen mag worden door een opname die buiten zijn medeweten is gemaakt. Na de mededeling moet de ander bovendien de ruimte hebben om in te stemmen, te weigeren, of het gesprek dan maar niet te voeren [4]. Dat geldt ook voor automatische opnamen — bijvoorbeeld een app die elk telefoongesprek standaard vastlegt: ook dan moet je het vooraf melden [4].

De consequentie is simpel maar belangrijk: heimelijk opnemen van je eigen cliëntgesprekken is tuchtrechtelijk niet toegestaan, ook al zou het strafrechtelijk door de beugel kunnen. Aankondigen is dus geen beleefdheid maar een beroepsplicht.

Beroepsgeheim en AVG: een opname is dossiermateriaal

Zodra je een cliëntgesprek opneemt, ontstaan er twee extra verplichtingen die losstaan van de vraag óf je mocht opnemen.

Ten eerste je geheimhoudingsplicht. Vertrouwelijkheid is een kernwaarde van de advocatuur (artikel 10a Advocatenwet) en de geheimhoudingsplicht zelf is verankerd in artikel 11a Advocatenwet [6][7]. Alles wat je uit hoofde van je beroep verneemt, valt eronder — en een geluidsopname van een cliëntgesprek is daarvan een bijzonder rijke, letterlijke neerslag. De opname deelt dus in de bescherming van je dossier: dezelfde vertrouwelijkheid, dezelfde zorgvuldigheid. Van je wordt verwacht dat je je rekenschap geeft van de risico's van het gekozen communicatie- of opslagmiddel en dat je het beveiligingsniveau daarop afstemt [7].

Ten tweede de AVG. Een opname is een verwerking van persoonsgegevens, dus je hebt een grondslag én een doel nodig, je mag niet meer vastleggen dan nodig (dataminimalisatie), en je moet de gegevens met passende technische en organisatorische maatregelen beveiligen [6][7]. Kies je toestemming als grondslag, dan moet die vrij, specifiek, geïnformeerd en ondubbelzinnig zijn — een actieve keuze, geen vooraf aangevinkt vakje [5]. En de plaats waar je opname belandt, doet ertoe: laat je een dienst in de cloud meeluisteren, dan verbreedt zich de kring van partijen die bij vertrouwelijke cliëntinformatie kunnen. Waarom kleine kantoren er juist bij gebaat zijn de keten kort te houden, lees je in Legal-tech zonder databuik: waarom kleine kantoren lokaal winnen.

Mag je cliënt jóu opnemen?

Andersom komt ook voor: je cliënt wil het gesprek met jou vastleggen om het rustig terug te luisteren. Mag dat? Volgens de tuchtrechter in beginsel wel. De Raad van Discipline oordeelde in 2019 dat wie deelneemt aan een gesprek, dat doorgaans ook mag opnemen — dezelfde a contrario-redenering vanuit artikel 139a Sr [8][9]. De opname is dan voor privégebruik; openbaar maken of aan derden laten horen is een ander verhaal en vergt aparte toestemming.

Belangrijk om te beseffen: de beperking van Gedragsregel 4 richt zich op de advocaat, niet op de cliënt. Je cliënt is niet aan jouw beroepsregels gebonden. Je kunt een opname door je cliënt dus niet met een beroep op de gedragsregels verbieden. Wat je wél kunt, is er in het gesprek helder over zijn: vraag of er wordt opgenomen, maak afspraken over wat er met de opname gebeurt, en leg die afspraken vast.

De opname als bewijs bij de rechter

Een veelgestelde vervolgvraag: kun je een opgenomen gesprek gebruiken als bewijs? In het civiele recht geldt geen algemene regel dat de rechter onrechtmatig verkregen bewijs buiten beschouwing moet laten [8][10]. Een heimelijk gemaakte opname is dus niet automatisch waardeloos — de rechter weegt het belang van waarheidsvinding af tegen de manier waarop het bewijs is verkregen. Dat betekent niet dat stiekem opnemen daarmee "loont": de wijze van verkrijgen kan meewegen, en voor jou als advocaat blijft Gedragsregel 4 onverkort gelden [3][10]. De veilige én professionele lijn is dus altijd: aankondigen, toestemming vragen, vastleggen.

Zo neem je verantwoord op

Een korte checklist om een cliëntopname netjes en aantoonbaar in orde te maken:

• Kondig het altijd vooraf aan. Gedragsregel 4 verplicht je te melden dát je opneemt of laat meeluisteren, vóórdat het gesprek begint [3].
• Vraag en registreer toestemming. Leg vast wie toestemde, wanneer en waarvoor — dat is je bewijs richting cliënt, tuchtrechter én AVG [5].
• Benoem het doel. Neem je op om een verslag te maken, zeg dat dan, en gebruik de opname nergens anders voor (doelbinding).
• Beveilig de keten. De opname valt onder je beroepsgeheim; kies bewust waar hij wordt verwerkt en opgeslagen, en met welk beveiligingsniveau [7].
• Scheid opname en dossier. Wat het dossier in moet, is het gecontroleerde verslag — niet per se de ruwe audio. Bewaar de opname niet langer dan nodig en wis hem als hij zijn doel heeft gediend (dataminimalisatie).
• Toets proportionaliteit. Kan het ook met aantekeningen? Kies dan het minst ingrijpende middel.

Verbinn is precies op deze lijn gebouwd voor juridische kantoren: een toestemmingsvink vóór elke opname wordt vastgelegd, elk verslag blijft een concept tot een mens het heeft goedgekeurd, elke zin in het verslag is klikbaar naar de letterlijke bronregel, de audio wordt na goedkeuring gewist, en de verwerking gebeurt volledig lokaal op één Mac in je eigen kantoor — zodat er geen woord de organisatie verlaat. Hoe je het beroepsgeheim tot ontwerpeis maakt in plaats van een papieren belofte, lees je in AI-verslaglegging voor advocaten: beroepsgeheim als ontwerpeis.